Kiedy seplenienie u dziecka jest normą, a kiedy wadą?

Seplenienie - jedno słowo, wiele znaczeń

         Termin "seplenienie" ma wbrew pozorom sporo znaczeń. Może nazywać kilka problemów artykulacyjnych, dotyczących 12 głosek języka polskiego np. 

- nieumiejętność wymowy głosek szumiących SZ, RZ, CZ, DŻ

- nieumiejętność wymowy głosek syczących S, Z, C, DZ

- nieumiejętność wymowy głosek ciszących Ś, Ź, Ć, DŹ

- błędną wymowę głosek SZ, RZ, CZ, DŻ (głoski mogą brzmieć nieprawidłowo, np. miękko)

- błędną wymowę głosek syczących S, Z, C, DZ (np. wymowę międzyzębową lub boczną)

- błędną wymowę głosek ciszących Ś, Ź, Ć, DŹ.

           Te grupy głosek pojawiają się w mowie dziecka stopniowo. Najpierw potrafi ono wymówić tylko Ś, Ź, Ć, DŹ i te głoski zastępują S, Z, C, DZ oraz SZ, RZ, CZ, DŻ. Normą są więc produkcje typu: 'siowa' i 'siafa'. 

           Później u dziecka pojawiają się głoski  S, Z, C, DZ i jego mowa zaczyna już brzmieć trochę "doroślej". Głoski te zaczynają wtedy zastępować SZ, RZ, CZ, DŻ, a więc dają nam prawidłową 'sowę', ale także 'safę". W wieku 5, a nawet 6 lat mamy już piękne głoski szumiące. Wtedy to 'safa' staje się 'szafą'. 

Trudności dla dziecięcego ucha

         Rozwój wymowy dziecka nie zawsze jednak przebiega tak wzorcowo. Głoski trzech szeregów są brzmieniowo bardzo do siebie podobne. Własnie dlatego dzieci często mają trudności z usłyszeniem różnicy między nimi. Jeśli dziecko nie słyszy różnicy między głoskami, nie będzie wymawiać ich prawidłowo.

Wymowa dwujęzyczna

          U dzieci dwujęzycznych tę sytuację dodatkowo komplikują pewne dźwięki występujące w języku angielskim. Sa one podobne do głosek szumiących, ale są dodatkowo zmiękczone. Są to:

- /sh/ jak w wyrazie "shoe" - podobieństwo do /sz/ jak w wyrazie "szafa"

- /ch/ jak w wyrazie "chair" - podobieństwo do /cz/ jak w wyrazie "czajnik"

-/j/ jak w wyrazie /jam/ - podobieństwo do /dż/ jak w polskim wyrazie "dżem"

           Dzieci dwujęzyczne mają więc często większe trudności z nauką prawidłowych polskich dźwięków. Mogą potrzebować pomocy logopedy.

Czy Anglicy seplenią? 

             W swojej praktyce logopedycznej w Londynie niejednokrotnie spotkałam się z interesującym podejściem do seplenienia międzyzębowego. Rodzice mówili: "To nic, że on sepleni. Anglicy też seplenią i wcale się tym nie przejmują!"

Zawsze wtedy tłumaczę, że w języku angielskim istnieją dwa odrębne dźwięki mowy:

- dźwięk, który zapisujemy jako 'th' i który przez część angielskiej populacji jest wymawiany międzyzębowo. Może być on wymawiany dźwięcznie (w słowach takich jak 'the', 'father', 'breathe') lub bezdźwięcznie (w słowach takich jak 'three', 'month', 'Thursday').

- dźwięk 's', który jest identyczny z naszą polską głoską 's' (w słowach takich jak 'sun', , last', 'plus').

           Jeśli osoba angielskojęzyczna wymawia dźwięk 's' z językiem między zębami, jest to wymowa nieprawdłowa! W języku angieskim taka wada wymowy nosi nazwę "interdental lisp"(odpowiednik naszego "seplenienia międzyzębowego"). 

Co ciekawe!

            Seplenienie międzyzębowe jest uznane przez angielską logopedię za normę rozwojową do 4,5 roku życia. To znaczy, że standardowo nie podejmuje się terapii tej wady u dzieci przed ukończeniem tego wieku!

                  Inaczej podchodzi do tego zagadnienia polska logopedia, która uznaje seplenienie międzyzębowe za wadę wymowy, wymagającą  terapii od razu,kiedy tylko się pojawi.

           U dzieci starszych także nie jest łatwo rozpocząć terapię w brytyjskim systemie opieki logopedycznej. Specjaliści uznają, że jeśli wada wymowy nie przeszkadza dziecku w edukacji, nie jest problemem. Chyba, że dziecko cierpi z tego powodu emocjonalnie (tzn. nie akceptuje siebie jako osoby sepleniącej). 

          W pra ktyce angielscy logopedzi częściej prowadzą terapię seplenienia międzyzębowego u osób dorastających lub dorosłych. Jest to związane z istniejącym stereotypem - kojarzeniem sepleniących chłopców i mężczyzn z homoseksualizmem. 

Jeśli ktoś jest zainteresowany tym tematem, odsyłam do źródła (klik). 

Terapia

           Każda forma seplenienia podlega terapii logopedycznej. Im wcześniej zostanie ona podjęta, tym mniej utrwalone są negatywne nawyki i tym łatwiej o rezultaty. 

           Jeśli twoje dziecko sepleni - skontaktuj się z Logopedą (klik).