Moje dziecko się jąka
 
 
                                                 
 
         Kiedy mowa naszego dziecka zaczyna być mniej płynna, często w głowie rodzica zapala się lampka awaryjna. Czy moje dziecko się jąka?!
 
Nie każdy z nas wie, że istnieje zjawisko Rozwojowej Niepłynności Mowy. I choć sama nazwa dla niektórych osób jest kontrowersyjna („rozwojowa” czyli normalna, typowa?), zjawisko istnieje i  wielu rodziców musi się z nim zmierzyć.

Mam nadzieję, że poniższa garść informacji pomoże wielu z was trochę się uspokoić. Bardzo chciałabym jednak, by ten spokój nie oznaczał „nic-nie-robienia”, ale był poczatkiem działania ukierunkowanego na pomoc dziecku i wam – zatroskanym rodzicom.
 
Skontaktujcie się z najbliższym wam logopedą, poproście o radę i zapytajcie o możliwość konsultacji. Im wcześniej zareagujecie, tym większa szansa, że niepłynna mowa waszego dziecka nie utrwali się i nie przejdzie w jąkanie wczesnodziecięce (które także podlega terapii, ale jest ona trudniejsza, bardziej długotrwała, a jej efekty są mniej pewne).
 

Rozwojowa (normalna) niepłynność mowy - fakty

• Często pojawia się między 2 a 4 rokiem życia, w okresie bardzo intensywnego rozwoju mowy dziecka. Może również pojawić się później (ale zazwyczaj przed 6 rokiem życia).

• Nasila się, gdy dziecko mówi w pośpiechu, jest zmęczone, zdenerwowane lub podekscytowane.

• Przejawia się:
- powtarzaniem głosek (m-m-m-mama), sylab (ma-ma-ma-mama), wyrazów (mama mama) lub kombinacji wyrazów (mama poszła mama poszła), 
- przeciągnięciami dźwięków (ssssama), 
- wydłużonymi pauzami (momenty ciszy).

• Objawy niepłynności powinny ustąpić w ciągu około 6 miesięcy od momentu ich wystąpienia. Często zdarza się jednak, że po jakimś czasie wracają i znów ustępują.

• Wycofuje się samoistnie, jeśli otoczenie przyjmuje prawidłową postawę. Dane wskazują, że u około 80% dzieci niepłynność mowy znika bez śladu. Niepłynność nie zanika jeśli mamy do czynienia z jąkaniem wczesnodziecięcym.
 
 

Kiedy zgłosić się do logopedy?
 
• Jeżeli niepłynność trwa dłużej niż pół roku i jej objawy są cały czas nasilone (nie słabną).

• Jeżeli powtórzenia i przeciągnięcia pojawiają się coraz częściej, a do nich dołączają tzw. „bloki”, podczas których dziecko napina się, by wypowiedzieć słowo.

• Jeżeli do problemów z płynnością mowy dochodzą symptomy dodatkowe, np. drżenie twarzy, unikanie kontaktu wzrokowego podczas rozmowy, napięcie w rejonie twarzy i/lub szyi podczas prób mówienia.

• Jeżeli dziecko unika mówienia, boi się sytuacji, w których będzie musiało się odezwać, np. rozmowy przez telefon.

• Jeżeli dziecko zaczynamówić w sposób zbyt głośny lub zbyt cichy.

• Jeżeli pojawi się hamowanie oddechu.

• Jeżeli pojawią się tzw. współruchy. Są to dodatkowe ruchy ciała,nie mające nic wspólnego z mówieniem, np. mrużenie oczu, mlaskanie czy wysuwanie języka na brodę, ruchy rękoma, tupanie nogą lub całym tułowiem.


Zwracając uwagę na powyższe zjawiska w mowie dziecka, należy pamiętać, że każdy z nas od czasu od czasu doświadcza momentów niepłynności mowy. Dzieje się to szczególnie w sytuacjach zwiększonego napięcia, stresu, gdy jesteśmy zmęczeni lub gdy próbujemy powiedzieć coś w pośpiechu.
 
Tylko wtedy, gdy zjawisko niepłynności trwa przez dłuższy okres czasu i nabiera na sile, może być powodem do obaw.

Logopeda powinien przede wszystkim ocenić, czy mamy do czynienia z rozwojową niepłynnością mowy czy może z jąkaniem wczesnodziecięcym.
 
Odpowie też na wszystkie pytania rodziców, uspokoi i doradzi, jak postępować na co dzień, by wpłynąć pozytywnie na mowę dziecka. Warto więc umówić się na wizytę, by uzyskać wskazówki oraz spokój, który w obliczu niepłynności mowy jest niezwykle ważny.


PAMIĘTAJ!

Rozwojowa niepłynność mowy może stopniowo przerodzić się w jąkanie, jeżeli otoczenie dziecka będzie reagować nieprawidłowo na momenty niepłynności w jego mowie.
 
 
Jak reagować?

Większość badaczy uważa, iż nie powinno się uświadamiać dziecku, że ma problemy z mową, szczególnie, gdy wiemy, że na pewno nie zdaje sobie z tego sprawy. Jak często jednak możemy mieć taką pewność?
 
Ważne jest, aby niepłynność dziecka nie stała się tematem tabu. Rozmawiajmy o niej tak, jakbyśmy mówili np.o czkawce, która się zdarza każdemu. Przychodzi i mija.
 
 W języku angielskim mówi się o „bumpy words” – każdy z nas może nazywać je po swojemu :) 


20 zaleceń dla rodziców dziecka z niepłynnością mowy :

1. Staraj się słuchać tego, co mówi twoje dziecko, a nie tego, jak mówi.

2. Słuchaj spokojnie i cierpliwie tego, co chce powiedzieć twoje dziecko. Powstrzymaj się przed wtrącaniem czegokolwiek, przerywaniem jego wypowiedzi. Swoja postawą przekazuj dziecku komunikat: ”Chcę wysłuchać tego, co chcesz mi powiedzieć. Mamy na to mnóstwo czasu”.

3. Nigdy nie mów dziecku, że mówi zbyt szybko.

4. Jeżeli twoje dziecko ma zwyczaj mówienia zbyt szybko, spowolnij tempo waszej rozmowy przez zastosowanie tzw. reguły trzech sekund. Policz wolno w myślach do trzech zanim odpowiesz na pytanie dziecka.

5. Bądź dobrym wzorem dla dziecka – kontroluj tempo swojej mowy, by nie było zbyt szybkie.

6. Bądź wzorem spokojnej mowy, ale nie ideałem – pozwalaj sobie na momenty zawahań, poprawki, wtrącenia typu „yyy…, hmm…”, by dziecko nabrało przekonania, że potknięcia i niedoskonałości w trakcie mówienia są normalne dla każdego człowieka.

7. Gdy twoje dziecko zaczyna do ciebie mówić, przerwij to, co w danej chwili robisz i poświęć dziecku całą swoją uwagę. Jeżeli nie jest to możliwe, powiedz: „Bardzo chcę wysłuchać tego, co chcesz mi powiedzieć. Porozmawiajmy o tym za pięć minut”.

8. Unikaj sytuacji, które stawiają twoje dziecko w centrum uwagi i nakazują mu mówić 
(np. recytowanie wierszyka na spotkaniach rodzinnych, zdawanie relacji babci z tego, jak minął mu dzień). Tego typu sytuację są zazwyczaj dla dziecka bardzo stresujące.

9. Nie zmuszaj dziecka do mówienia w żadnej sytuacji. Pozwól mu wybrać, kiedy, z kim i o czym chce rozmawiać.

10. Nie zarzucaj dziecka natłokiem pytań. Powiedz na przykład: „Bardzo jestem ciekawa, co dziś robiłeś w szkole” i zaczekaj aż dziecko będzie gotowe do mówienia.

11. Utrzymuj kontakt wzrokowy, gdy dziecko przeżywa moment niepłynności mowy. Nie odwracaj wzroku, nie okazuj swojego zakłopotania ani zniecierpliwienia. Najlepiej byłoby wyeliminować te uczucia, gdyż dziecko może łatwo je odczytać z naszych gestów, mimiki, postawy ciała. Zachowuj się tak samo, niezależnie od tego, czy dziecko w danej chwili jąka się czy nie.

12. Rozmawiaj otwarcie z dzieckiem o jego niepłynności mowy. Bądź gotów odpowiedzieć na wszelkie pytania dziecka z tym związane. Kiedy dziecko poczuje, że jąkanie nie jest tematem tabu, będzie mu łatwiej zaakceptować tę trudność. Wpłynie to również pozytywnie na jego pewność siebie.

13. Nie przerywaj dziecku. Egzekwuj od wszystkich członków rodziny, by czekali na swoją kolej w czasie konwersacji.

14. Postępuj konsekwentnie karząc i nagradzając dziecko za jego dobre lub złe zachowanie.

15. Nie karz dziecka za niepłynne mówienie, to tylko pogorszy sytuację.

16. Nie nagradzaj dziecka za niepłynne mówienie. Robisz to nieświadomie, gdy okazujesz mu więcej uwagi i zainteresowania czy tez postawą nadopiekuńczą. Dziecko instynktownie to czuje i może wykorzystywać jąkanie, jako sposób na spędzenie z tobą więcej czasu.

17. Unikaj rozmawiania z innymi na temat problemu dziecka w jego obecności. Jednocześnie bądź gotowy otwarcie rozmawiać z dzieckiem na ten temat. Zapewniaj je, że każdy czasami doświadcza trudności w płynnym mówieniu.

18. Jąkanie nasila się i słabnie w różnych okresach. Gdy dziecko ma gorszy dzień, gdy niepłynność mowy nasila się, unikaj zajęć, które wymagają od niego dużej aktywności słownej. Starajcie się robić coś wspólnie, co relaksuje dziecko, np. obejrzyjcie ulubioną bajkę, ułóżcie puzzle, itp.

19. W dni, kiedy mówienie nie sprawia dziecku tak dużych trudności, gdy niepłynność słabnie, rozmawiaj z dzieckiem jak najwięcej, stwarzaj okazje, by dziecko miało ochotę mówić.

20. Obserwuj dziecko i prowadź dziennik niepłynności, zapisując sytuacje, w których dziecko jąka się bardziej i w których jąkanie ustępuje. Uzyskasz w ten sposób wskazówki, jakich sytuacji unikać, a jakie wprowadzać często w wasz codzienny harmonogram. 
 
 
A co jeśli powyższe rady nie wystarczą? Na gruncie angielskiej logopedii powstały dwie bardzo skuteczne metody terapii jąkania dla dzieci do 5 roku zycia. Są to:
 
 
Możesz również skontaktować się z nami. Pracujemy z dziećmi, nastolatkami oraz dorosłymi. 


A więc KEEP CALM i skontaktuj się z Logopedą :)